Trao đổi với VietNamNet, đại diện Bộ Xây dựng cho biết việc đầu tư các tuyến cao tốc theo phương án phân kỳ đã giúp nhiều tuyến sớm hoàn thành, đưa vào khai thác, đáp ứng nhu cầu vận tải và tăng cường kết nối giữa các địa phương.

Tuy nhiên, quá trình vận hành cho thấy một số hạn chế. Do mặt cắt ngang ở giai đoạn phân kỳ nhỏ hơn quy mô hoàn chỉnh, một số tuyến chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục. Khi phương tiện gặp sự cố phải dừng trên làn xe chạy, nguy cơ ùn tắc và mất an toàn giao thông có thể gia tăng.

Mặt cắt hạn chế cũng ảnh hưởng đến điều kiện khai thác, nhất là với xe tải, xe khách và các phương tiện kích thước lớn khi lưu lượng tăng cao. Công tác cứu hộ, cứu nạn, xử lý sự cố cũng khó khăn hơn.

Đại diện Bộ Xây dựng nhấn mạnh đây không phải những bất cập mới phát sinh sau khi cao tốc đưa vào khai thác mà đã được nhận diện ngay từ giai đoạn đầu tư phân kỳ.

Phân kỳ để địa phương sớm có cao tốc

Theo đại diện Bộ Xây dựng, việc đầu tư phân kỳ được nghiên cứu ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, trên cơ sở quy hoạch, nhu cầu vận tải và khả năng cân đối nguồn lực.

Các dự án được tính toán đồng thời quy mô phân kỳ và quy mô hoàn chỉnh. Về nguyên tắc, chủ yếu phân kỳ về mặt cắt ngang; các yếu tố kỹ thuật cơ bản như bình diện, trắc dọc, nền đường, nút giao vẫn phải bảo đảm tiêu chuẩn đường cao tốc, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng sau này.

Quy mô mặt cắt được xác định trên cơ sở dự báo nhu cầu vận tải và năng lực thông hành thiết kế. Với những tuyến có nhu cầu vận tải trong giai đoạn đầu chưa cao, có thể đầu tư phân kỳ 2 làn xe; khi nhu cầu tăng, tuyến được mở rộng lên 4 làn xe hoặc quy mô hoàn chỉnh theo quy hoạch. Ở giai đoạn phân kỳ, một số tuyến có thể chưa được bố trí làn dừng khẩn cấp liên tục.

Một số tuyến cao tốc 4 làn chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục, tiềm ẩn nguy cơ ùn tắc khi phương tiện gặp sự cố. Ảnh: Hoàng Hà

Theo đại diện Bộ Xây dựng, quy mô phân kỳ được tính toán để đáp ứng nhu cầu vận tải trong khoảng 6-10 năm khai thác. Tuy nhiên, dự báo giao thông luôn có độ bất định. Nếu lưu lượng phương tiện tăng nhanh hơn dự kiến, những hạn chế về mặt cắt, làn dừng khẩn cấp và dải an toàn sẽ bộc lộ sớm hơn.

Vì sao nhiều cao tốc chỉ khai thác 80-90km/h?

Về tốc độ khai thác, Bộ Xây dựng cho biết việc một tuyến đường được gọi là cao tốc không đồng nghĩa phương tiện có thể chạy ở tốc độ tối đa 120km/h.

Tốc độ khai thác phải căn cứ cấp kỹ thuật, quy mô đầu tư, yếu tố hình học, điều kiện kết cấu hạ tầng, tổ chức giao thông và yêu cầu bảo đảm an toàn.

Theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường cao tốc, đường cao tốc cấp 100 và cấp 120 có bề rộng một làn xe 3,75m, trong khi cấp 80 có bề rộng một làn xe 3,5m.

Do một số tuyến được đầu tư theo phương án phân kỳ, mặt cắt và dải an toàn chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của cao tốc cấp 120 nên tốc độ khai thác được giới hạn ở mức 90km/h, một số tuyến có điều kiện khai thác khó khăn chỉ 80km/h. Việc nâng tốc độ sẽ được xem xét sau khi tuyến được đầu tư hoàn chỉnh, đáp ứng cấp kỹ thuật và các điều kiện bảo đảm an toàn giao thông.

Ưu tiên mở rộng cao tốc 2 làn

Trước yêu cầu nâng cao năng lực vận tải, lãnh đạo Chính phủ đã nhiều lần chỉ đạo nghiên cứu đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ có quy mô 2 làn hoặc 4 làn hạn chế lên quy mô hoàn chỉnh.

Đại diện Bộ Xây dựng cho biết do nhu cầu vốn rất lớn, việc mở rộng phải được thực hiện theo thứ tự ưu tiên. Trước hết là các tuyến cao tốc 2 làn, nhằm bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại và phù hợp với quy chuẩn hiện hành.

Tiếp đó là các tuyến nằm trên hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng; có nhu cầu vận tải tăng cao, nguy cơ sớm vượt năng lực thông hành hoặc đóng vai trò kết nối các trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế.

Những tuyến đã giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch, đang thi công và có điều kiện thuận lợi về nguồn vật liệu cũng được xem xét ưu tiên.

Nhiều tuyến cao tốc đầu tư phân kỳ 2-4 làn đang được nghiên cứu mở rộng khi lưu lượng phương tiện tăng nhanh.

Ngoài ra, các dự án có khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách hoặc được địa phương chủ động bố trí thêm vốn cũng thuộc nhóm được xem xét.

Đối với các tuyến cao tốc 2 làn, các địa phương đang nghiên cứu, hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư. Nhu cầu vốn bổ sung từ ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 đang được tổng hợp, với mục tiêu hoàn thành trước năm 2030 nếu cân đối đủ vốn.

Đáng chú ý, cao tốc Bắc - Nam phía Đông dài hơn 1.000km cũng nằm trong diện ưu tiên nghiên cứu mở rộng. Dự án đang được lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Hình thức đầu tư và tiến độ hoàn thành sẽ được xác định trên cơ sở kết quả nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Theo Vũ Điệp (VietNamNet)
Xem bài viết gốc tại đây